Τσάβες, άγγελος και διάβολος

Αθελά του ίσως ο Ούγκο Τσάβες είχε πάρει μέρος στην πολιτική αντιπαράθεση στην Ελλάδα γύρω από το Μνημόνιο. Η εικόνα που έχουμε γι' αυτόν περνά ασφαλώς και μέσα από το ταξίδι του Αλέξη Τσίπρα, όταν για ένα διάστημα ο αρχηγός του ΣΥΡΙΖΑ φάνηκε να υπολογίζει στο πετρέλαιο από τη Βενεζουέλα ως απάντηση σε έναν ενδεχόμενο οικονομικό αποκλεισμό της Ελλάδας αν ποτέ το κόμμα του πραγματοποιούσε όσα (τότε;) υποστήριζε.
Εντάξει αυτή ήταν η ολίγον οπερετική πλευρά της. Γιατί κατά άλλα ο Τσάβες αποτελούσε ένα πρότυπο λαϊκού ηγέτη όχι μόνο για τους οπαδούς του στη Βενεζουέλα, αλλά και για πολλούς προοδευτικούς σε ολόκληρο τον κόσμο. Τον θαύμαζαν για τη στήριξη που παρείχε στους φτωχούς της χώρας του, αλλά και για το θάρρος του να σηκώσει το ανάστημά του απέναντι στις ΗΠΑ.
Οι αντίπαλοί του, όχι άδικα, τον κατηγορούσαν για το ότι συγκέντρωσε τις εξουσίες στο άτομό του και περιόρισε τα δημοκρατικά δικαιώματα. Αλλά, βέβαια, ο Ούγκο Τσάβες είχε διαδεχτεί ένα πολύ χειρότερο και διεφθαρμένο πολιτικό σύστημα, στο οποίο πάνω από το 50% των πολιτών ήταν κάτω από το όριο της φτώχειας.
Στη διάρκεια της θητείας του μείωσε το ποσοστό της φτώχειας στο 27%, ξεκίνησε ένα πρόγραμμα-μαμούθ για 3 εκατομμύρια εργατικές κατοικίες και μείωσε εντυπωσιακά τις εισοδηματικές ανισότητες.
Αγιος ή διάβολος λοιπόν; Στην πραγματικότητα ο Ούγκο Τσάβες ανήκει σε μια παράδοση λαϊκιστών πολιτικών της Λατινικής Αμερικής, δεξιών και αριστερών, που κυριάρχησαν κυρίως στις τελευταίες δεκαετίες του 20ού αιώνα. Ο τελικός λογαριασμός δεν τους κολακεύει ιδιαίτερα.
Στη δεκαετία του '50 το κατά κεφαλήν εισόδημα στη Λατινική Αμερική ήταν δυόμισι φορές μεγαλύτερο από τις χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας. Σήμερα η εικόνα έχει αντιστραφεί. Κι ενώ το εισόδημα των ασιατικών τίγρεων έχει υπερδιπλασιαστεί, στη Λατινική Αμερική έχει αυξηθεί πολύ λιγότερο. Στη δεκαετία του '80 μάλιστα μειώθηκε!
Καθοριστικός παράγοντας της καθυστέρησης ήταν τα μεγάλα ελλείμματα και οι συνακόλουθες κρίσεις, που, ανάμεσα σ' άλλα, αποθάρρυναν τις ξένες επενδύσεις. Η μεγάλη εγκληματικότητα, η αναποτελεσματικότητα του κράτους αλλά και η αδυναμία να υιοθετήσουν παραγωγικά μοντέλα υψηλής τεχνολογίας έπαιξαν εξίσου σημαντικό ρόλο. Οπως και η εσωστρέφεια, που στέρησε από την περιοχή εξαγωγές και πολύτιμο συνάλλαγμα.
Την τελευταία δεκαετία, ωστόσο, οι χώρες της Λατινικής Αμερικής, με πρώτη τη Βραζιλία, έχουν αλλάξει κατεύθυνση, έχουν συμμορφώσει τα οικονομικά τους και έχουν επιστρέψει σε ικανοποιητικούς ρυθμούς ανάπτυξης.
Μέσα σ' ένα τέτοιο πλαίσιο τα όρια της πολιτικής του Τσάβες γίνονται πιο ορατά. Ετσι οι ρυθμοί ανάπτυξης στη Βενεζουέλα είναι χαμηλότεροι από τον μέσο όρο της Λατινικής Αμερικής και ο πληθωρισμός στο 23%, πολλαπλάσιος - ο μέσος όρος είναι κάτω από 5%. Ακόμα και στην καταπολέμηση της φτώχειας «καπιταλιστικές» οικονομίες -όπως του Περού- έχουν επιδείξει καλύτερα αποτελέσματα. Κι αυτό παρά το ότι δεν έχουν πετρέλαιο - τα αποθέματα της Βενεζουέλας είναι από τα μεγαλύτερα στον κόσμο και η τιμή του πετρελαίου έχει δεκαπλασιαστεί από τότε που εξελέγη ο Τσάβες.
Στην πραγματικότητα ο Τσάβες έχτισε τη δημοτικότητά του πάνω στο πετρέλαιο, αφήνοντας την υπόλοιπη οικονομία να μαραζώσει. Είναι ενδεικτικό ότι ενώ το 1999 το πετρέλαιο αποτελούσε το 77% των εξαγωγών της Βενεζουέλας, το 2011 είχε φτάσει το 96%! Με αυτήν την έννοια, ακόμα και για τον χώρο της Λατινικής Αμερικής, που σήμερα μπαίνει δυναμικά στο διεθνές οικονομικό γίγνεσθαι, ο Τσάβες ήταν ένας πολιτικός από το παρελθόν!

ΕΘΝΟΣ 7.3.13

Σκορπο-φόροι

Οι ανακοινώσεις του ΣΥΡΙΖΑ για τη φορολογία ήταν μια αξιέπαινη ασφαλώς προσπάθεια τετραγωνισμού του κύκλου. Η αξιωματική αντιπολίτευση, βλέπετε, επιδιώκει να αυξήσει τους φόρους που πληρώνουμε προκειμένου να χρηματοδοτηθεί ο δημόσιος τομέας και επιπλέον να αυξήσει τους άμεσους φόρους ώστε να μειωθεί ο ΦΠΑ. Ταυτόχρονα όμως θέλει να μην κατηγορηθεί ότι στηρίζει μια φορομπηχτική πολιτική.
Πώς τα συμβιβάζει; Πολύ απλά με ορισμένα δοκιμασμένα -και από άλλα κόμματα είναι αλήθεια- τεχνάσματα. Το πιο βασικό είναι να αποφύγεις συγκεκριμένους αριθμούς. Μπορείς έτσι να κόβεις και να ράβεις χωρίς κανείς να μπορεί να ελέγξει την αξιοπιστία των υπολογισμών σου.
Τώρα, η αλήθεια είναι ότι λίγο το παράκανε. Προβλέπει μια σειρά απαλλαγών που θα κοστίσουν ακριβούτσικα. Καταργείται, για παράδειγμα, ο φόρος στα ακίνητα ως τα 300.000 ευρώ, επανέρχεται το αφορολόγητο στα 12.000 ευρώ και ξαναρυθμίζονται τα χρέη προς την Εφορία.
Πόσο κοστίζουν αυτά, κανείς δεν ξέρει. Να θυμηθούμε ωστόσο ότι κοντά 500.000 ελεύθεροι επαγγελματίες δήλωναν εισόδημα κάτω από το αφορολόγητο των δώδεκα χιλιάδων. Ο Φόρος Μεγάλης Ακίνητης Περιουσίας εξάλλου, τον οποίο ουσιαστικά θέλει να επαναφέρει ο ΣΥΡΙΖΑ, απέδιδε λιγότερα από 500 εκατομμύρια την ώρα που το «χαράτσι» προβλέπεται να αποδώσει 3 δισεκατομμύρια ευρώ.
Αυτό είναι όλο; Οχι βέβαια. Διότι δεδηλωμένος στόχος του ΣΥΡΙΖΑ είναι να μειωθούν οι έμμεσοι φόροι, γι' αυτό και προτείνεται η μείωση του συντελεστή του ΦΠΑ από το σημερινό 23%. Πόσο θα κοστίσει, και πάλι δεν γνωρίζουμε - όλα μαζί ωστόσο είναι κάποια? λίγα δισεκατομμύρια. Το χειρότερο είναι ότι δεν γνωρίζουμε από πού θα προέλθουν τα έσοδα που θα χαθούν.
Η μόνη συγκεκριμένη αναφορά είναι στον φόρο των μεγάλων -ό,τι μικρό εξαιρείται- επιχειρήσεων, για τον οποίο αναφέρεται ότι από 0,8% του ΑΕΠ που αποδίδει σήμερα θα πρέπει να ανέλθει στον ευρωπαϊκό μέσο όρο που είναι 2,3%. Ποσό που θα αντιστοιχούσε σε περίπου 3 δισεκατομμύρια. Μόνο που στην ίδια γραμμή επισημαίνεται ότι η μείωση αυτή παρατηρήθηκε μέσα στην τελευταία δεκαετία. Πιθανότατα δηλαδή οφείλεται στην ύφεση και άρα η προσδοκία για έσοδα από επιχειρήσεις στα πρόθυρα κλεισίματος είναι μάλλον ουτοπική.
Από εκεί και πέρα, στο κείμενο είναι διάσπαρτες οι αναφορές στην αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής και της φοροαποφυγής - πάντα χωρίς συγκεκριμένους αριθμούς. Θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν και ευχολόγιο αν δεν προέβλεπαν δύο νέες -αυτές έλειπαν- υπηρεσίες, πέραν του ΣΔΟΕ. Μία για να ελέγχει το «πόθεν έσχες» όλων των φορολογουμένων και μία για τον εντοπισμό αδήλωτων περιουσιακών στοιχείων.
Μπορεί βέβαια κανείς να ισχυριστεί ότι η παρουσίαση βασικών αρχών της φορολογικής πολιτικής δεν είναι αναγκαίο να μπαίνει σε αριθμούς. Υπάρχει ωστόσο μια αναντιστοιχία. Γιατί ένα τέτοιο επίπεδο γενικότητας δεν συμβαδίζει με διάφορες τεχνικές λεπτομέρειες - για παράδειγμα ειδική δήλωση που θα συμπληρώνουμε για αμφισβητούμενα περιουσιακά στοιχεία! Σε τέτοιο βαθμό που υποψιάζεται κανείς ότι το κείμενο συντάχθηκε από την κλαδική οργάνωση φοροτεχνικών χωρίς την παραμικρή σύνδεση με την οικονομική πολιτική. Κι αυτό έχει τη σημασία του.
Ολα τα παραπάνω, βλέπετε, αποτελούν μια αθώα ανάγνωση ενός τεχνικού κειμένου. Προϋποθέτει δηλαδή ότι ο ΣΥΡΙΖΑ θα συνεχίσει τη σημερινή πολιτική της λιτότητας και μάλιστα με τα πρόσθετα μέτρα που χρειάζονται για να μηδενιστεί -τουλάχιστον- το πρωτογενές έλλειμμα.
Για οποιαδήποτε άλλη πολιτική θα μιλούσαμε για πρόσθετα έξοδα πολλών δισεκατομμυρίων και τότε οι τρύπες που εντοπίζονται θα ήταν πελώρια χάσματα. Επ' αυτών φυσικά ούτε λέξη!

ΕΘΝΟΣ 6.3.13

Η παραφιλολογία της ΑΟΖ

Πρώτος άνοιξε τον χορό ο Γιώργος Παπανδρέου -ζεϊμπέκικος παρακαλώ- με τον τότε ομόλογό του Ισμαήλ Τζεμ. Ακολούθησε ο Κώστας Καραμανλής, που άνοιξε κουμπαριές με τον Ταγίπ Ερντογάν. Και τον κλείνει ο Αντώνης Σαμαράς, ο οποίος συναντήθηκε με τον Τούρκο πρωθυπουργό στην Κωνσταντινούπολη.
Η χθεσινή συνάντηση του πρωθυπουργού -o οποίος συνοδεύεται και από γνωστούς Ελληνες επιχειρηματίες- έγινε βέβαια με λιγότερες τυμπανοκρουσίες. Αν αναλογιστούμε ωστόσο την αντιπαράθεση που προηγήθηκε στο εσωτερικό της κυβέρνησης δεν είναι λιγότερο σημαντική. Γιατί σηματοδοτεί την πρόθεση του κ. Σαμαρά να συνεχίσει την πολιτική αναζήτησης λύσεων μέσα από τον διάλογο και την αποφυγή εντάσεων που θα μπορούσαν να πάρουν απρόβλεπτες διαστάσεις.
Είναι καιρός λοιπόν να απαλλαγούμε και από αυτή την ακατανόητη παραφιλολογία περί ΑΟΖ -Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη για όσους δεν συμπαθούν τα ακρωνύμια-, η οποία με μυστηριώδη τρόπο εμφανίστηκε περίπου σαν τη μαγική λύση των προβλημάτων στο Αιγαίο. Αποκρύφτηκε επιμελώς ωστόσο ότι η οριοθέτησή της είναι απολύτως ανάλογη με την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας - η οριοθέτηση της μιας ουσιαστικά συνεπάγεται και την οριοθέτηση της άλλης.
Θα λυθούν τα προβλήματα επειδή συζητάμε; Σίγουρα όχι. Ο δρόμος είναι ακόμα μακρύς. Κι είναι αλήθεια ότι κατά κάποιον τρόπο ο χρόνος πια πιέζει: υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις για αξιόλογα κοιτάσματα υδρογονανθράκων στην ευρύτερη περιοχή. Θα ήταν ασύγγνωστη αφέλεια όμως να παρασυρθούμε από γεωστρατηγικές φαντασιώσεις και να ακολουθήσουμε πολιτικές που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε αποσταθεροποίηση.
Το μεγάλο πλεονέκτημα της Ελλάδας είναι ότι ανήκει στην ΕΕ -με όλα όσα αυτό συνεπάγεται. Θα ήταν αυτοκτονικό μετά την οικονομία να γίνουμε και στην εξωτερική πολιτική μέρος του προβλήματος αντί παράγοντας της λύσης.
Και μη νομίζουμε ότι αυτό το παιχνίδι είναι αποκλειστικός χώρος των ΑΝΕΛ και της εθνικιστικής Δεξιάς. Μόλις προχθές επιφανές στέλεχος του ΣΥΡΙΖΑ και του αριστερού ρεύματος υποστήριζε ότι με επίκεντρο την ανακήρυξη της ΑΟΖ πρέπει να εγκαταλείψουμε το δόγμα «ανήκομεν εις την Δύσιν» και να διασφαλίσουμε επαρκή αμυντική αποτρεπτική δυνατότητα - με αύξηση των εξοπλισμών άραγε; Καθόλου παράξενο που ο κ. Λαφαζάνης μέμφεται τον κ. Τσίπρα που θα μιλήσει στο Ιδρυμα Καραμανλή.
Στον αντίποδα μιας τέτοιας προσέγγισης είναι βέβαια η προσπάθεια εδώ και χρόνια για προσφυγή στο Διεθνές Διαιτητικό Δικαστήριο. Οι ειδικοί συμφωνούν ότι και αυτή η λύση δεν στερείται «κινδύνων».
Οι απόψεις της Τουρκίας δεν πρόκειται να απορριφθούν στο σύνολό τους και ενδεχομένως να υπάρξουν και ορισμένες σοβαρές παραχωρήσεις. Ετσι κι αλλιώς όμως η Τουρκία υπονομεύει και αυτή τη λύση, γιατί βέβαια τα ισχυρά επιχειρήματα -αυτά δηλαδή που στηρίζονται στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας- είναι υπέρ της Ελλάδας.
Με αυτή την έννοια οι προσπάθειες αναθέρμανσης των σχέσεων της Τουρκίας με την ΕΕ είναι μια θετική εξέλιξη και για την Ελλάδα. Γιατί αποτελεί μια πρόσθετη πίεση προς την Τουρκία να αποδεχθεί τους θεσμικούς κανόνες της Ενωσης και τους κανόνες της καλής γειτονίας. Αλλά και ένα κίνητρο, να καταλήξει σε συμφωνία με την Ελλάδα προκειμένου να ολοκληρωθούν οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις της.
Είναι μάλλον απίθανο να συζήτησαν τα θέματα αυτά οι κ. Σαμαράς και Ερντογάν και πολύ περισσότερο να συζήτησαν συγκεκριμένες λύσεις. Είναι σίγουρα πρόωρο. Ετσι κι αλλιώς δεν είναι σήμερα ο καιρός που δύο ηγέτες θα μπορούσαν να κάνουν την υπέρβαση. Δεν το επιτρέπουν οι συνθήκες. Δεν είναι βέβαιο ότι υπάρχουν και οι ηγέτες!

ΕΘΝΟΣ 5.3.13

Βελούδινο διαζύγιο

Το είχε υπονοήσει αρκετές φορές στο πρόσφατο παρελθόν. Για πρώτη φορά ωστόσο ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ Ευ. Βενιζέλος στην εναρκτήρια ομιλία του στο Συνέδριο το είπε τόσο καθαρά: κάποια στιγμή μέσα στο 2011 προτάθηκε στην Ελλάδα να αποδεχθεί ένα «βελούδινο διαζύγιο» με το ευρώ.
Ποιος μας το πρότεινε δεν είπε. Δεν χρειάζεται να είναι μάντης ωστόσο κάποιος για να το καταλάβει. Δεν ήταν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή που υποστήριζε από την πρώτη στιγμή το αντίθετο και δεν ήταν πιθανότατα η Γερμανία καθώς η κ. Μέρκελ, αν και εξέταζε όλα τα ενδεχόμενα, ήταν εξαρχής σκληρή αλλά και υποστηρικτική.
Ο πιο λογικός υποψήφιος είναι ο κ. Σόιμπλε, εκφράζοντας μια μερίδα του γερμανικού κατεστημένου που την αποτελούσαν πολιτικοί, βιομήχανοι αλλά και στελέχη της Κεντρικής Τράπεζας του Βερολίνου. Και η θέση τους ήταν ένα μείγμα οικονομικής ανάλυσης -ότι η Ελλάδα δεν θα τα καταφέρει- και πολιτικής σκοπιμότητας - να δοθεί δηλαδή ένα μάθημα στους απείθαρχους νότιους.
Η θέση αυτή μπήκε οριστικά στο ψυγείο κάποια στιγμή μέσα στο 2012, όταν η κ. Μέρκελ πείστηκε -όταν πια η κρίση χτύπησε και την Ιταλία- πως ήταν ένα ρίσκο που δεν άντεχε να πάρει. Κι έτσι ξαφνικά ο Α. Σαμαράς -μεταμορφωμένος είναι αλήθεια- από αποδιοπομπαίος τράγος της ευρωδεξιάς έγινε το αγαπημένο παιδί της Ανγκελα, που στήριξε και με επίσημη επίσκεψη στην Αθήνα.
Δεν είναι απόλυτα σαφές γιατί ο κ. Βενιζέλος αποφάσισε να αποκαλύψει τώρα αυτή την πρόταση. Προφανώς για να δώσει το πραγματικό διακύβευμα των διαπραγματεύσεων, το πόσο κοντά δηλαδή ήμασταν στην έξοδο από την Ευρωζώνη και κατά συνέπεια γιατί η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ ακολούθησε τη συγκεκριμένη πολιτική.
Ετσι κι αλλιώς, η αποκάλυψη έρχεται στην κατάλληλη στιγμή να βάλει στοιχειωδώς μια νότα ρεαλισμού σε έναν πολιτικό διάλογο στον χώρο της Κεντροαριστεράς, που μοιάζει όλο και πιο πολύ να αποκόπτεται από την πραγματικότητα.
Πριν από λίγες εβδομάδες για παράδειγμα ορισμένοι επιφανείς πολιτικοί ζήτησαν να διώξουμε το ΔΝΤ, με ένα αστείο σκεπτικό, έτσι, για να κάνουν μπούγιο. Και προ ημερών η ΔΗΜΑΡ για τον ίδιο χωρίς αμφιβολία λόγο αλλά και για να φανεί ότι διαφέρει, ότι είναι πιο μαχητική, ζήτησε να θέσουμε θέμα αποζημίωσης για τον λάθος πολλαπλασιαστή.
Η συζήτηση για τον πολλαπλασιαστή είναι πια άγονη. Απλώς για την Ιστορία να πούμε ότι από το «λάθος» και μετά η Ελλάδα έχει πάρει πάνω από 100 δισεκατομμύρια επιπλέον σε δάνεια, το χρέος μειώθηκε μέσα στο 2012 κατά 62 δισεκατομμύρια, ο μέσος χρόνος εξόφλησής του από 2,5 χρόνια αυξήθηκε στα 16,5 χρόνια, δόθηκε περίοδος χάριτος και μειώθηκαν τα επιτόκια από 6% σε κάτω του 4%! Και έπονται ίσως και άλλα.
Αλλά βέβαια όλα αυτά δεν έχουν την παραμικρή σημασία. Γιατί οι τοποθετήσεις κομμάτων και κινήσεων πάνω στην πρόταση συνεργασίας που έκανε το ΠΑΣΟΚ δεν γίνονται με στόχο τη διαμόρφωση μιας στρατηγικής που θα μας επιτρέψει να ξεφύγουμε από τη λιτότητα και από την επιτήρηση των δανειστών. Μοναδικό τους μέλημα μοιάζει να είναι η εσωτερική πολιτική σκακιέρα, τα προσωπικά σχέδια ενός εκάστου και η εκλογική τους επιβίωση.
Δεν γνωρίζουμε βέβαια ποια είναι και τα κίνητρα του κ. Βενιζέλου. Είναι όμως καιρός η συζήτηση να γίνει με όρους πολιτικούς, όχι μικροκομματικούς. Αν σ' αυτό συμβάλλει η αποκάλυψη για το πόσο κοντά φτάσαμε σε ένα βελούδινο διαζύγιο, τότε θα είναι κέρδος για όλους!

ΕΘΝΟΣ 4.3.13

Κεντροαριστερά και ανανέωση

Την προηγούμενη εβδομάδα βρέθηκα, λίγο συμπτωματικά, στην Ιταλία έχοντας την ευκαιρία να παρακολουθήσω από κοντά τις εκλογές μαζί με Ιταλούς φίλους. Ολοι τους ψήφισαν τελικά Κεντροαριστερά, εντυπωσιάστηκα ωστόσο από το ότι ακόμη και την Παρασκευή, μόλις δύο ημέρες πριν ρίξει την ψήφο του, ο Ενρίκο δήλωνε αναποφάσιστος.
Γιατρός και διευθυντής κλινικής, παθιασμένος με την Ελλάδα -έρχεται τουλάχιστον δύο φορές τον χρόνο αδιαλείπτως από τη δεκαετία του '80- είναι κατεξοχήν ο τύπος του ψηφοφόρου που ζυγίζει τις αποφάσεις του σαν από την ψήφο του να κρίνεται η τύχη της Ιταλίας.
Τον Μπερλουσκόνι δεν τον συζητούσε ούτε τον Γκρίλο - «αυτός μόνο να καταστρέψει θέλει», μου εξήγησε, «δεν προτείνει τίποτα». Εμενε ο Μπερσάνι, αλλά και γι' αυτόν δεν του πήγαινε εύκολα το χέρι. «Καταλαβαίνεις», μου εξηγούσε θυμωμένος, «έδωσαν τα χρήματα των φορολογουμένων, τα δικά μας χρήματα, για να καλύψουν τις ζημιές της Monte Paschi» - της τράπεζας που βρέθηκε στο επίκεντρο σκανδάλων για τα οποία θεωρούνται υπεύθυνα στελέχη του Δημοκρατικού Κόμματος.
Δεν ξέρω σε ποιο βαθμό η λιτότητα προσδιόρισε το αποτέλεσμα των ιταλικών εκλογών. Σίγουρα πάντως δεν ήταν ο μόνος παράγοντας. Ενας μεγάλος αριθμός των ψηφοφόρων έχει απαυδήσει με τους πολιτικούς παλιάς κοπής. Κι όσο κι αν κατανοεί τις επιπτώσεις της ψήφου διαμαρτυρίας, δεν του πάει το χέρι να ταυτιστεί με το διεφθαρμένο πολιτικό σύστημα. Πόσω μάλλον που ο Μπερσάνι θεωρείται κατεξοχήν άνθρωπος των μηχανισμών.
Οι Ιταλοί, έγραφε ένας σχολιαστής, επιλέγουν το κόμμα τους όπως επιλέγουν ποδοσφαιρική ομάδα. Γεγονός που ενδεχομένως βοηθά να καταλάβουμε την αντοχή του Μπερλουσκόνι αλλά και την αδυναμία της Κεντροαριστεράς να εμπνεύσει και να εμφανιστεί ως δύναμη αλλαγής. Δεν αρκούν οι αναλύσεις - όπως ασφαλώς δεν ήταν αρκετές και για τον Μόντι που ανάμεσα σε άλλα κατηγορήθηκε για ελιτισμό.
Το ίδιο πρόβλημα αντιμετωπίζει ασφαλώς το ΠΑΣΟΚ σήμερα. Σίγουρα η πολιτική που ακολούθησε στη διετία κόστισε, όπως κόστισαν τα λάθη και οι παλινωδίες της ηγεσίας του. Ομως ακόμα και στον κόσμο που θα ήθελε να επιλέξει την Κεντροαριστερά -και δεν είναι αμελητέος, το αντίθετο- μοιάζει να έχει χάσει την έξωθεν καλή μαρτυρία, εμφανίζεται ως εκπρόσωπος μιας παλιάς και εν πολλοίς ξεπερασμένης τάξης πραγμάτων.
Ο κ. Βενιζέλος το καταλαβαίνει πολύ καλά. Γι' αυτό μίλησε για 30άρη αρχηγό, γι' αυτό στο Συνέδριο επανέλαβε να δώσουν οι παλιοί τη θέση τους στους «νέους», γι' αυτό και έβαλε μια επιτροπή νέων επιστημόνων να σχεδιάσει το πρόγραμμα. Κανείς δεν αυταπατάται όμως ότι αρκούν τέτοιες πρωτοβουλίες. Οπως κανείς δεν πιστεύει ότι από μόνο του, όσο θετικό και αν είναι, αρκεί το άνοιγμα σε κινήσεις της Κεντροαριστεράς -που έτσι κι αλλιώς κινούνται εντός των τειχών- για να ανανεωθεί το ΠΑΣΟΚ.
Στην πολιτική βέβαια ισχύει κατεξοχήν η δαρβινική θεωρία της εξέλιξης: κανείς δεν χρίζεται αρχηγός, ο δρόμος είναι ανοικτός για όποιον μπορεί και θέλει. Την ίδια στιγμή ωστόσο που προσφυώς γράφτηκε ότι ο αρχηγισμός είναι η γεροντική ασθένεια της Κεντρο­αριστεράς, δεν έχει βρεθεί κανείς που να δείχνει ικανός να κάνει μια τέτοια υπέρβαση.
Πολλοί αντιτείνουν ότι τα αρχηγικά κόμματα έχουν πεθάνει, ότι είναι η ώρα για συλλογικές ηγεσίες. Και οι 120.000 που πήραν μέρος στο Συνέδριο του ΠΑΣΟΚ είναι μια ισχυρή παρακαταθήκη. Χρειαζόμαστε πράγματι δημοκρατικά οργανωμένα κόμματα. Η πολιτική ωστόσο τελικά θα είναι πάντα και υπόθεση προσώπων. Ετσι ήταν και έτσι είναι στην Ελλάδα, έτσι ήταν και έτσι είναι και στον υπόλοιπο κόσμο. Και για να έρθουν καινούργια πρόσωπα, για να μπει η νέα γενιά, η σημερινή γενιά οφείλει να καταλάβει ότι κάποια στιγμή θα πρέπει να αυτοθυσιαστεί!

Ο Γκρίλο και η «έκρηξη» των λαϊκιστών

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι στην ανάδειξη του Μπέπε Γκρίλο -του μεγάλου νικητή των ιταλικών εκλογών- έχουν παίξει καθοριστικό ρόλο το Ιντερνετ και τα κοινωνικά δίκτυα. Μέσα από αυτά έγινε σε μεγάλο βαθμό η προεκλογική του εκστρατεία και μέσα από αυτά αμφισβητήθηκε το πολιτικό σύστημα.
Κι αυτό δεν αφορά μόνο την Ιταλία. Κατά κάποιον τρόπο τα κοινωνικά δίκτυα έχουν συμβάλει γενικότερα στην άνοδο των λαϊκιστικών κομμάτων στην Ευρώπη. Ο χώρος της εικονικής πραγματικότητας, η δυνατότητα που προσφέρει για μια επιφανειακή σχέση με την πολιτική, η αδιαμεσολάβητη και πολλοί θα έλεγαν η αβασάνιστη επικοινωνία βοηθούν αυτήν την κουλτούρα της αμφισβήτησης και την επικράτηση ενός πολιτικού λόγου «αληθινού» και «μέσα από την καρδιά» αυτών που συμμετέχουν.
Οι έρευνες που έχουν γίνει μεταξύ των οπαδών αυτών των κομμάτων στο Διαδίκτυο αναδεικνύουν ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά. Είναι κατά κύριο λόγο άνδρες, έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να είναι άνεργοι, τα οικονομικά ωστόσο δεν είναι απαραίτητα ο λόγος που τα επιλέγουν. Το πιο εντυπωσιακό κοινό χαρακτηριστικό τους είναι η χαμηλή εμπι­στοσύνη στην Ε.Ε. -κάτω από 20% έναντι 44% που είναι ο ευρωπαϊκός μ.ό.- και η ακόμα χαμηλότερη εμπιστοσύνη τους στις κυβερνήσεις.
Ειδικά στην περίπτωση του Μπέπε Γκρίλο, πάντως, φαίνεται πως η ανησυχία για την οικονομία έχει παίξει μεγαλύτερο ρόλο - γεγονός που ενδεχομένως αντανακλά και τις ιδιαί­τερες συνθήκες που επικρατούν στη χώρα. Ακόμα οι οπαδοί του στο Ιντερνετ έχουν περισσότερο κεντροαριστερό προφίλ από ό,τι οι οπαδοί άλλων λαϊκιστικών κομμάτων, γεγονός που αντανακλάται και στο ότι είναι λιγότερο εχθρικοί στη μετανάστευση.

ΕΘΝΟΣ 3.3.13

Οι ταχυδακτυλουργοί του ΣΥΡΙΖΑ

Πριν από λίγες ηµέρες, σε εκδήλωση για την αναµόρφωση του φορολογικού συστήµατος, ο βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ κ. Γ. Σταθάκης έκανε έναν απλό συλλογισµό. Αν 200.000 Ελληνες, είπε, πλήρωναν από 20.000 ευρώ, τότε αµέσως θα µπορούσαµε να συγκεντρώσουµε 4 δισεκατοµµύρια - λίγα παραπάνω, δηλαδή, από όσα προσδοκούµε από τον φόρο στα ακίνητα. Και κατά συνέπεια -φαντάζοµαι- δεν θα χρειαζόµασταν πρόσθετα µέτρα.
Ο Γ. Σταθάκης είναι από τους µετριοπαθέστερους βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ - στον λόγο του δεν διακρίνει κανείς µισαλλοδοξία και συνοµιλεί µε επιχειρήµατα. Να προσπαθήσουµε, λοιπόν, να επεκτείνουµε τη σκέψη του µπας και τελικά η λύση είναι τόσο απλή.
Με την ίδια λογική του κ. Σταθάκη, αν 400.000 Ελληνες πλήρωναν από 10.000 ευρώ, τότε θα µπορούσαµε να συγκεντρώσουµε πάλι 4 δισεκατοµµύρια και αν 800.000 -όσοι, δηλαδή, είναι οι ελεύθεροι επαγγελµατίες- πλήρωναν από 5.000 ευρώ, τότε θα είχαµε το ίδιο αποτέλεσµα.
Αν ήµασταν τολµηροί θα µπορούσαµε να δούµε πιο ριζικές λύσεις. Αν, για παράδειγµα, και τα 10 εκατοµµύρια των Ελλήνων πληρώναµε από 10.000 ευρώ -όσο ένα αυτοκίνητο µικρού κυβισµού ο καθένας δηλαδή-, τότε εν ριπή οφθαλµού θα µειώναµε το χρέος κατά 50 ολόκληρες µονάδες του ΑΕΠ. Οχι απλώς δεν θα χρειαζόµασταν νέα µέτρα αλλά το χρέος θα πήγαινε στο 120% του ΑΕΠ, θα βγαίναµε από τα Μνηµόνια και θα επιστρέφαµε στις αγορές µετά Βαΐων και κλάδων.
Καλά το καταλάβατε. Δεν πρόκειται για οικονοµική ανάλυση αλλά για την κολοκυθιά. Το λογικό σφάλµα είναι ότι ξεκινάµε από το αποτέλεσµα -πόσα λεφτά θέλουµε- και τα χρεώνουµε σε όσους θέλουµε. Ξεκινάµε από τη λύση, όχι από το πρόβληµα. Ε, δεν πάει έτσι.
Να επιστρέψουµε, όµως, στους 200.000 φορολογουµένους του κ. Σταθάκη. Προφανώς εννοεί αυτήν την οικτρή µειοψηφία των Ελλήνων που έχει εισόδηµα πάνω από 100.000 ευρώ.
Σύµφωνα µε τα στοιχεία του υπουργείου των Οικονοµικών, είναι µόλις 25.531 άτοµα! Ακόµα και ένας µε εισόδηµα 100.000 ευρώ όµως -ο γράφων υπήρξε ένας εξ αυτών σε άλλες εποχές-, έχει πραγµατικό διαθέσιµο εισόδηµα κοντά στα 50.000 ευρώ. Αν αφαιρεθούν, δηλαδή, ο φόρος (32.000 ευρώ) και οι αλλεπάλληλες έκτακτες εισφορές.
Θα υποθέσουµε, κατά συνέπεια, ότι ο κ. Σταθάκης εννοεί ότι θα πρέπει να πληρώσουν από 20.000 ευρώ όχι αυτοί οι (λίγοι έτσι κι αλλιώς) νοµοταγείς πολίτες αλλά κάποιες άλλες 200.000 πολιτών που φοροδιαφεύγουν.
Για τι ποσά µιλάµε; Με έναν πρόχειρο υπολογισµό, αν πρέπει να πληρώσουν φόρο 4 δισεκατοµµύρια, τότε το εισόδηµα που αντιστοιχεί είναι κατ' ελάχιστον 12 δισεκατοµµύρια µαύρο χρήµα ή περίπου 6% του ΑΕΠ. Εφικτό;
Αν επιστρέψουµε στα στοιχεία του υπουργείου θα δούµε ότι το σύνολο των εισοδηµάτων που δήλωσαν τα φυσικά πρόσωπα είναι 102 δισεκατοµµύρια. Από αυτά όµως, τα 81 δισεκατοµµύρια τα δήλωσαν µισθωτοί και συνταξιούχοι που κατά τεκµήριο δεν είναι εύκολο να φοροδιαφύγουν. Οι υπόλοιποι -γιατροί, δικηγόροι, ελεύθεροι επαγγελµατίες, επιχειρηµατίες, τραγουδιστές- δήλωσαν µόλις 21 δισεκατοµµύρια! Από αυτούς κατά κύριο λόγο -από έναν στους τέσσερις µη µισθωτούς, δηλαδή, για να βρεθούν οι 200.000- πρέπει να αναζητήσει ο κ. Σταθάκης τα 20.000 ευρώ. Και για να το πετύχει θα πρέπει να δηλώσουν τετραπλάσια εισοδήµατα από όσα δηλώνουν σήµερα!
Ως µισθωτός και για λόγους δικαιοσύνης θα ήθελα πολύ ένα τέτοιο εγχείρηµα να πετύχει. Οποιος το θεωρεί απλό ωστόσο, είτε µας κοροϊδεύει είτε αντιµετωπίζει το ζήτηµα επιεικώς επιδερµικά. Είτε είναι ο ΣΥΡΙΖΑ είτε η τρόικα!

ΕΘΝΟΣ 2/3/13

Δικαιοσύνη και ισόβια

Ο Βασίλης Παπαγεωργόπουλος ήταν ένας κακός δήμαρχος. Αυτός, η παρέα του και αρκετοί βαθιά αντιδραστικοί ομοϊδεάτες τους ονειρεύονταν μια φοβική και εσωστρεφή Θεσσαλονίκη που θα αναπαράγει τη μιζέρια της -δηλαδή αυτούς τους ίδιους- στην εξουσία.
Από χθες μάθαμε πέραν πάσης αμφιβολίας ότι είναι ένοχος και για ένα από τα πιο ντροπιαστικά αδικήματα για πολιτικό, την κατάχρηση δημόσιου χρήματος. Η καταδίκη του ήταν ένα πολύ καλό και ηχηρό μήνυμα: κανείς, και ο πιο ισχυρός, δεν είναι υπεράνω των νόμων.
Προφανώς, η καταδίκη δεν φτάνει. Οι πολίτες και κατ' εξοχήν οι δημότες Θεσσαλονίκης δικαιολογημένα ζητούν να μάθουν πού πήγαν τα λεφτά. Πλούτισαν μόνο τους ίδιους, χρησιμοποιήθηκαν για τη δημοτική παράταξη ή τι άλλο; Και, βέβαια, να γίνει κάθε προσπάθεια να ανακτηθούν ακόμα και με την κατάσχεση των περιουσιακών στοιχείων όσων τα καταχράστηκαν.
Ολα αυτά είναι απαραίτητα για να επικρατήσει πραγματικά αίσθημα δικαιοσύνης, αλλά και για να σταλεί ολοκληρωμένο το μήνυμα όπου χρειάζεται - σε όλους δηλαδή όσοι διαχειρίζονται δημόσιο χρήμα.
Είναι ευτύχημα ότι η νέα δημοτική αρχή του κ. Γιάννη Μπουτάρη έστειλε από την πρώτη στιγμή καθαρό μήνυμα νοικοκυρέματος των οικονομικών. Το ίδιο κάνει και η παράταξη του κ. Γιώργου Καμίνη στην Αθήνα - και εκεί τα σκάνδαλα που ερευνώνται και έχουν πάρει τον δρόμο της δικαιοσύνης φαίνεται πως θα μας εκπλήξουν.
Το ζητούμενο προφανώς δεν είναι μόνο η τιμωρία των ενόχων, αλλά η αποκατάσταση της χρηστής διαχείρισης στους δήμους. Και αυτό θα το κάνει κατ' αρχάς η Τοπική Αυτοδιοίκηση. Αλλά, βέβαια, κρίσιμος είναι και ο ρόλος της δικαιοσύνης. Οχι μόνο για τους δήμους, αλλά συνολικά για την αντιμετώπιση του προβλήματος της διαφθοράς και μάλιστα σε μια περίοδο κρίσης που η ανοχή της κοινωνίας είναι πια μηδενική.
Τα σημάδια ότι κάτι έχει αλλάξει είναι πολλά. Είναι οι υποθέσεις κατά πολιτικών που προχωράνε, είναι οι φάκελοι για τη φοροδιαφυγή που έχουν σταλεί στις εφορίες, είναι ασφαλώς και οι μεγαλοοφειλέτες που οδηγούνται στη δικαιοσύνη.
Ολα καλά, λοιπόν; Σίγουρα, όχι. Η δυσπιστία της κοινής γνώμης βαθιά και δικαιολογημένη. Στο όνομα της δυσπιστίας, ωστόσο, δεν δικαιολογούνται οι υπερβολές, ιδίως όταν έχουν να κάνουν με ζωές ανθρώπων. Και η βαρύτητα της ποινής στον πρώην δήμαρχο προκαλεί προβληματισμό.
Με αφορμή την ποινή, ο καθηγητής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Ν. Μαρατζίδης έγραψε ότι ζούμε στην εποχή των Ιακωβίνων, ότι «το αίμα φέρνει δίψα για αίμα», ότι η απόφαση θρυμματίζει την ανάγκη αναλογικότητας ποινής-αδικήματος και ότι έχει σημασία η δικαιοσύνη να μην εμφανίζεται ότι εκδικείται, αλλά να παραδειγματίζει.
Για όσους πιστεύουν ότι η ποινή είναι δίκαιη, τα παραπάνω περιττεύουν. Πολλοί ωστόσο -ανάμεσά τους και κάποιοι που σχολίασαν το κείμενο στο Διαδίκτυο- υποστήριξαν ότι αν και υπερβολική, η βαρύτητα της ποινής ήταν αναγκαία για να περάσει το μήνυμα. Αλλά τότε είναι δίκαιη;
Στο βιβλίο του περί δικαιοσύνης ο φιλόσοφος Μάικλ Σαντέλ μεταφέρει το διήγημα της Ούρσουλα Γκουίν για μια φανταστική πόλη που ζει ευτυχισμένη - η ευτυχία της, όμως, στηρίζεται στο ότι ένα μικρό παιδί ζει φυλακισμένο σε άθλιες συνθήκες σε ένα υπόγειο. Αν το ελευθερώσουν, γνωρίζουν όλοι ότι η ευτυχία τους θα χαθεί.
Είναι ηθικά σωστό να παραβιάζουμε τα δικαιώματα ενός ατόμου χάριν της ευημερίας των πολλών είναι το ερώτημα που θέτει.

1/3/13